Populisme

A.B. Cortaen

Hoogopgeleiden menen dat populisme bestreden moet worden omdat het de rechtsstaat zou ondermijnen, maar daarmee gaan ze voorbij aan de oorzaken ervan — niet in de laatste plaats aan hun eigen arrogantie te denken dat zij alleen het juiste gedachtengoed vertegenwoordigen.

Wat is populisme?

Stem van het volk

Populisme is een politieke stijl of ideologie waarbij politici zich presenteren als de stem van "het volk" tegenover een corrupte of elitaire "machtsgroep". Populisten zeggen vaak dat zij de ware wil van het volk vertegenwoordigen en zetten zich af tegen gevestigde partijen, instellingen of elites.

Linkse en rechtse varianten

Rechts-populisme focust vaak op nationale identiteit, immigratie en veiligheid. (Bijvoorbeeld: PVV van Geert Wilders.)
Links-populisme benadrukt economische ongelijkheid en sociale rechtvaardigheid. (Bijvoorbeeld: SP in Nederland, of Podemos in Spanje)

Kenmerken van populisme

  • Wij versus zij-denken: Het volk (vaak voorgesteld als moreel goed) wordt tegenover de elite (vaak als corrupt of wereldvreemd neergezet) geplaatst.
  • Directe band met het volk: Populistische leiders zeggen dat zij zonder tussenkomst van instellingen of experts weten wat het volk wil.
  • Simpel taalgebruik en duidelijke oplossingen: Populisten gebruiken vaak begrijpelijke taal en beloven simpele oplossingen voor complexe problemen.
  • Kritiek op democratische instituties: Denk aan rechters, media of parlement – populisten kunnen die als obstakels voor "de wil van het volk" beschouwen.

Populistische uitspraken

PVV

  • "De grenzen moeten dicht, Nederland is vol."
  • "Meer of minder Marokkanen? Nou, dan zeg ik: minder!"
  • "De islam is geen religie maar een totalitaire ideologie."
  • "De elite luistert niet naar de gewone Nederlander."

D'66

  • “Het kan wél”-retoriek
    Opm.:"Yes We Can-achtige”, waarmee ze een brede positieve beweging probeerden te mobiliseren en zich afzetten tegen cynisme.
  • "We gaan tien nieuwe steden uit de grond stampen"

Jetten wortdt wel de populist van de hoogopgeleiden genoemd.

BBB

  • "De kloof tussen stad en platteland is enorm geworden."
    Opm.: Volgens onderzoekers is de kloof helemaal niet zo groot als de BBB wil doen geloven; er is eerder sprake van een greppel.
  • "De politiek heeft jarenlang over de hoofden van boeren heen geregeerd."
  • "Wij geven een stem aan mensen die zich niet gehoord voelen."
  • "De boeren zijn niet het probleem, maar juist een deel van de oplossing.
  • "De overheid zadelt burgers op met onhaalbare regels en klimaatdoelen.