Bijgeloof: ik geloof er niet in maar klop toch even af
Wie feiten wantrouwt, krijgt vanzelf tekens.
Voorbeelden van Bjgeloof
- Een klavertje vier brengt geluk
- Een hoefijzer boven de deur beschermt het huis
- Een konijnenpootje als geluksbrenger
- Een spiegel breken betekent zeven jaar ongeluk
- Onder een ladder doorlopen brengt ongeluk
- Een zwarte kat die je pad kruist brengt ongeluk
- Het getal 13 wordt in veel westerse landen als ongeluksgetal gezien
- In delen van Azië wordt het getal 4 vermeden omdat het klinkt als het woord voor “dood”
- In delen van Italië wordt het getal 17 als ongeluksgetal beschouwd
- In sommige culturen wordt gedacht dat fluiten binnenshuis armoede aantrekt
Kenmerken van bijgeloof
- Het berust op traditie, cultuur of persoonlijke ervaring
- Het veronderstelt een verband tussen twee dingen dat niet bewezen is
- Het geeft mensen vaak een gevoel van controle over onzekere situaties
Ons brein is gebouwd om patronen te herkennen en betekenis te geven aan wat er gebeurt. Dat is meestal handig, aar kan ook tot bijgeloof leiden.
Verklaringen voor bijgeloof
Het menselijk brein zoekt voortdurend verbanden.
Als iemand bijvoorbeeld een belangrijk examen haalt terwijl hij “gelukssokken” draagt, kan hij denken dat die sokken hebben geholpen.
Dit heet ook wel illusie van causaliteit: we denken dat A oorzaak is van B, terwijl het toeval is.
In onzekere situaties (ziekte, examens, sportwedstrijden, oorlog) voelen mensen zich machteloos.
Bijgeloof geeft dan een gevoel van invloed of grip.
Onderzoek laat zien dat bijgeloof toeneemt in tijden van stress of onzekerheid.
Als een handeling “toevallig” gevolgd wordt door iets positiefs, onthouden we dat. Dit principe werd beroemd onderzocht door psycholoog B.F. Skinner, die duiven willekeurig voedsel gaf. De duiven ontwikkelden “rituelen”, alsof hun gedrag het voedsel veroorzaakte.
Veel bijgeloof leer je van ouders, grootouders of cultuur. Denk aan het vermijden van het getal 13 in hotels of vliegtuigen.
Ons denken bevat ingebouwde “denkfouten”, zoals:
- Confirmation bias – we onthouden de keren dat het “klopte” en vergeten de keren dat het niet werkte.
- Availability bias – opvallende gebeurtenissen blijven beter hangen dan gewone.
Sommige psychologen denken dat het veiliger was om te veel verbanden te zien dan te weinig.
Als je in de prehistorie dacht dat geritsel in het gras een roofdier was, maar het bleek de wind — geen probleem.
Maar als je dacht “het is vast de wind” terwijl het een roofdier was, had je een probleem.
Lees meer over Kritisch Denken
Bekijk het Blog voor kritische beschouwingen